Chủ nhật, 03/07/2022 - 07:09
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Khai thác, sử dụng nước cho các ngành còn chưa hiệu quả và bền vững

Hiện tại, tình trạng thất thoát nước cho cấp nước đô thị và nông thôn còn ở mức cao, công suất khai thác nước thực tế còn thấp hơn rất nhiều so với năng lực thiết kế nhất là khai thác nước trong thủy lợi, nông nghiệp. Hầu hết các hệ thống công trình thủy lợi đều chưa khai thác đạt năng lực thiết kế mà chỉ ở mức từ 50 đến 90% tùy theo từng khu vực. Trong khi, việc điều tiết nước, hiệu quả sử dụng nước thấp, chưa tiết kiệm, thất thoát nước còn lớn.

Về hiệu quả sử dụng nước cho sinh hoạt: Hiện trạng hạ tầng ngành nước ở khu vực nông thôn còn hạn chế, việc đầu tư, nâng cấp sản xuất còn thiếu đồng bộ ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng nước. Có nơi nước tại nhà máy được xử lý đạt tiêu chuẩn nhưng khâu vận chuyển chưa được đảm bảo, đường ống cũ, rỉ sét có nơi chất lượng nước thô đầu vào không được quan trắc kiểm soát,... Tỷ lệ công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn hoạt động không hiệu quả chiếm tỷ lệ khoảng 32%, ở mức trung bình chiếm khoảng 35% và chỉ 33% công trình còn hoạt động tốt. Ngoài ra, giá nước sinh hoạt nông thôn hiện nay được xem là quá thấp, chỉ bằng 50% giá thành sản xuất; ở một số địa phương, giá nước trung bình từ 10.000-12.000 đồng/m3 nhưng người dân mới chỉ phải bỏ ra 6.000 đồng, còn 5.000 đồng nhà nước phải bù bằng khoản đi vay với lãi suất khá cao. Việc cho không hoặc bán rẻ cũng là một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng sử dụng nước lãng phí và mức độ xã hội hoá trong dịch vụ cấp nước nông thôn chậm phát triển.

Về hiệu quả sử dụng nước trong nông nghiệp: theo thống kê trong điều kiện thời tiết bình thường, công trình thuỷ lợi vùng Miền núi phía Bắc, Trung Bộ, Tây Nguyên đảm bảo tưới được khoảng 75% công suất thiết kế, ở Đồng bằng sông Hồng và ĐBSCL đạt trên 90%. Trong diện tích được tưới, tỷ trọng tưới cho lúa vẫn chiếm đa số với gần 80%, tưới cho cây trồng cạn đạt thấp (20%) nên hiệu quả mang lại chưa cao; tỷ lệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước đạt thấp (lúa đạt 18%, cây trồng cạn 22%) .

Ở nước ta, nông nghiệp là ngành sử dụng nước lớn nhất và hiệu quả sử dụng nước của ngành này sẽ quyết định nguồn cung nước cho các mục tiêu sử dụng khác trong nền kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng nước trong lĩnh vực nông nghiệp ở nước ta hiện nay, theo đánh giá của các tổ chức quốc tế, còn thấp. Cụ thể, theo số liệu thống kê của Tổ chức Lương thực thế giới (FAO) năm 2018, hiệu suất sử dụng nước cho nông nghiệp của Việt Nam tuy có cải thiện qua các giai đoạn nhưng vẫn ở mức thấp, chỉ đạt 0,2 USD/m3. Theo đánh giá của WB năm 2019, nước sử dụng trong nông nghiệp chiếm 81% tổng lượng nước của Việt Nam nhưng hiện chỉ tạo ra 17-18% GDP và tạo việc làm cho 45% lực lượng lao động.       

Năng lực lấy nước của hệ thống công trình thủy lợi bị suy giảm do tình trạng hạ thấp mực nước sông, khó khăn trong việc vận hành các trạm bơm lấy nước vào công trình thủy lợi như lưu vực sông Hồng và sông Cả. Mực nước sông Hồng hạ thấp khiến cho các trạm bơm: Phù Sa, Thanh Điềm, cống Cẩm Đình, Liên Mạc… không thể hoạt động. Trên lưu vực sông Cả, do ảnh hưởng của việc vận hành các hồ chứa thượng nguồn, kết hợp với các hoạt động khai thác cát sỏi quá mức trên sông gây tình trạng hạ thấp mực nước trên sông dẫn đến gây khó khăn cho các công trình khai thác, sử dụng nước trên sông như trạm bơm, cống lấy nước và đặc biệt ảnh hưởng đến 02 công trình Đô Lương và Nam Đàn.

 Vận hành các công trình thủy lợi chưa hợp lý, kém hiệu quả như đập Đô Lương, cống Nam Đàn (trên lưu vực sông Cả). Hiện nay, yêu cầu sử dụng nước của đập Đô Lương và cống Nam Đàn ngày càng gia tăng về số lượng và thời gian duy trì đang gây khó khăn cho việc đảm bảo cấp nước cho hạ du từ việc điều tiết nước của các công trình hồ chứa thượng nguồn. Theo thiết kế đập Đô Lương và cống Nam Đàn lấy nước theo các thời kỳ tập trung và có chế độ lấy nước theo các thời kỳ nhưng hiện nay việc vận hành chưa hợp lý dẫn đến tình trạng gây suy giảm chế độ dòng chảy, xâm nhập mặn vùng hạ du và một phần nguyên nhân ảnh hưởng đến ô nhiễm nguồn nước trên sông Đào là các nguồn nước chính phục vụ cấp nước chính cho thành phố Vinh. Đập Thạch Nham (trên luu vực sông Trà Khúc) là công trình vô cùng quan trọng trong việc đảm bảo cấp nước cho vùng hạ lưu LVS Trà Khúc và các lvs phụ cận. Nhiệm vụ ban đầu của công trình là tưới 50.000 ha (trong đó tự chảy là 45.000 ha, tạo nguồn là 5.000ha) đất sản xuất nông nghiệp của 6 huyện của tỉnh Quảng Ngãi thuộc vùng hạ lưu sông Trà Khúc, Trà Bồng và Sông Vệ; cấp nước cho công nghiệp và dân sinh trong vùng; kết hợp tận dung điều kiện địa hình và nguồn nước trên kênh để xây dựng thủy điện nhỏ (do một vài lý do mà trong giai đoạn TKKT và thi công công trình đã bỏ nhiệm vụ phát điện). Tuy nhiên, do hệ thống công trình chưa được đầu tư đồng bộ, cộng với thời gian sử dụng đã hơn 20 năm nên hiện tại diện tích thực tưới chỉ đạt 25.010ha (khoảng 50%). Hệ thống đập thủy lợi Văn Phong (trên lưu vực sông Kon – Hà Thanh) vận hành chưa phù hợp với năng lực điều tiết của hồ chứa phía thượng lưu như Trà Xom 1, Định Bình, đặc biệt là việc điều tiết chuyển nước từ sông Ba sang thông qua hồ Vĩnh Sơn C và hồ An Khê nên vẫn xảy ra tình trạng tránh thất thoát, lãng phí nước.

Vận hành hồ chứa phía thượng nguồn, công trình thủy lợi ở hạ du chưa hợp lý dẫn đến hiện tượng thiếu nước hạ du, lãng phí nguồn nước như trên lưu vực sông Mã. Trên sông Chu có hệ thống công trình thủy lợi Bái Thượng, lấy nước cấp cho vùng Nam sông Chu, nếu không có hồ chứa thượng nguồn bổ sung lưu lượng trong mùa kiệt thì sẽ không đáp ứng đủ nhu cầu nước của vùng Nam sông Chu, tuy nhiên trong thời gian qua việc phối hợp vận hành giữa hồ Của Đạt và lấy nước của đập Bái Thượng vẫn chưa hoàn toàn hợp lý có thời gian hồ xả thì đập không có nhu cầu lấy nước nhiều gây lãng phí tuy nhiên có những thời điểm đập Bái Thượng cần nước thì hồ Cửa Đạt lại không xả.

Các hệ thống thủy lợi trong vùng đang bị xuống cấp đặc biệt là bị bồi lắng hệ thống kênh rạch sau mỗi mùa mưa lũ, đặc biệt đối với khu vực ĐBSCL.

 


Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Lượt bình luận

Trường đánh đấu (*) là bắt buộc.

Tin liên quan